Em đi khắp bốn phương trời

Không đâu thanh lịch bằng người ở đây

Không biết câu ca ấy là của người tỉnh khác nói về cái lịch sự của con người tỉnh Bắc hay là người của tỉnh Bắc tự hào về chính quê hương mình. Những mùa xuân xưa về tỉnh Bắc, ở tỉnh Bắc, nhất là hội Quan họ, mới thấy hết cái hay, cái đẹp của “người ở đây” như chính lời Quan họ. Chính vẻ đẹp tổng thể của Quan họ đã neo gữi tâm hồn bao người của nhiều thế hệ.

Vẻ đẹp ấy, trước hết là quê cảnh, là phong tục, lề lối của Quan họ mà ở đó thơ đã có những nét chấm phá rất đẹp.

Bài thơ Làng Quan họ của Nguyễn Phan Hách gần với nhạc, đã được phổ nhạc, một phần chính là đã tả được cái làng Quan họ, từ quê cảnh đến lề lối phong tục đẹp đẽ ấy:

Làng quan họ quê tôi

Tháng giêng muà hát hội

Áo nâu ướp hương trầm

Nón thúng quai thao rủ

Buông dài nếp xống thâm…

Cái “làng quê như cổ thi” ấy, có nhà thơ tìm về: Con đường làng lát gạch Dãy ao tím hoa chiều Một đời không quên được Bóng tre trùm cầu ao! Vẫn Nguyễn Phan Hách, ở một bài thơ khác lại miêu tả cái duyên dáng của " liền chị" Quan họ:

Em đi trảy hội làng

Quan họ Áo the năm sắc nón ba tầm

Khăn xanh thêu rí nghiêng đầu đội

Môi cười cắn chỉ mắt lá răm

Em đứng chờ ai sau quán đá

Tìm trong dải yếm trắng khẩu giầu

- Hát với tôi vài canh quan họ

Cho mầu vôi đỏ quện say cau

Phải chăng ở đây cái cảm của tâm hồn nghệ sĩ dường như đã trùng với con mắt của nhà dân tộc học! Phải là người có nhiều điều kiện tiếp cận với những " anh hai, chị hai" và những ngày hội Quan họ mới có cái cảm, cái tả rõ ràng mà vẫn thơ đến thế! Trong ngày hội, bao giờ cũng có cái thơm thảo nhuỵ nhàng của trầu cau Quan họ: Hương ngâu ướp miếng trầu mời

Trông ngày đón bạn ủ cơi trầu vàng

Cái duyên thơm thảo nhuỵ nhàng

Nết na đẹp cả hội làng tay đưa…

(Ngô Viết Dinh)

Cau sáu bổ làm ba đưa tặng

Nặng yêu rồi không lẽ bổ đôi

(Huy Phách)

Điều đáng quan tâm là, tiếng hát Quan họ luôn là tiếng hát lạc quan, tiếng hát của tuổi thanh xuân. Trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, quan họ cũng xông pha lửa đạn, quan họ cũng tới chiến trường , bên những người lính, hoà cùng tiếng súng của những người lính đánh giặc:

Bao nhiêu người đã hát

Bây giờ lại đến em

Bao nhiêu người hồi hộp

Bây giờ lại đến anh…

Tiếng em hát:Người ơi

Người thương nhau mãi mãi

Tiếng em hát: Đò ơi

Sông đưa đò gần lại

Tiếng em hát: Cây ơi

Cây nhú thêm mầm mới…

Giữ em chẳng được nào

Hẹn em ngày thắng Mỹ

( Phạm Tiến Duật)

Tiếng hát Quan họ từng bay đến với Pa ri, thủ đô của nước Pháp hoa lệ,làm tăng thêm sự đồng cảm của nhân dân Pháp với cuộc chiến tranh chính nghĩa giải phóng dân tộc của chúng ta .Ôi tiếng hát đêm nay, tiếng hát Tiếng quê nhà, tiếng mẹ thân yêu…

(Hoàng Minh Châu)

Bay xa và đọng lại. Đó là vẻ đẹp của tâm hồn quan họ. Đọng lại trong mỗi trái tim con người, đốt trong tâm hồn con người lòng tin yêu, tình nghĩa thuỷ chung. Tiếng hát bay xa, tiếng hát lại gần. Lại về với chính quê hương “một làn nắng cũng mang điệu dân ca”. Là tiếng hát của muôn đời yêu thương tình nghĩa, Quan họ mãi mãi mang lại niềm vui cho con người và con người trân trọng vẻ đẹp Quan họ, gìn giữ cho Quan họ ngày càng phát triển:

Mà nên áo thắm khăn điều

Mà nên thương nhớ nên yêu một đời

Mái chùa cong ánh trăng ngời

Chờ nhau bèo dạt mây trôi còn chờ… …

Mấy mùa trăng mấy mùa thơ

Mấy mùa thương nhớ mấy mùa nắng nôi

Đạn bom xé đất xé trời

Mà sao tiếng hát muôn đời vẫn trong

Như hàng cây như dòng sông

Như bao chờ đợi ước mong con người

(Ý Nhi)

Quan họ -"tiếng hát muôn đời vẫn trong"ấy sẽ mãi trường tồn cùng con người và Tổ quốc thân yêu ./.

Trần Thái